Sáng kiến kinh nghiệm: Rèn kỹ năng đọc diễn cảm cho học sinh Lớp 5 môn Tiếng Việt - Nhữ Thị Luyến

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm: Rèn kỹ năng đọc diễn cảm cho học sinh Lớp 5 môn Tiếng Việt - Nhữ Thị Luyến

1. SÁN KIẾN “RÈN KỸ NĂNG ĐỌC DIỄN CẢM CHO HỌC SINH LỚP 5 MÔN TIẾNG VIỆT I.Đặt vấn đề: I.1.Tầm quan trọng của vấn đề. Tiểu học là cấp học đặt cơ sở ban đầu cho việc hình thành, phát triển toàn diện nhân cách con người, là nền tảng vững chắc cho toàn bộ hệ thống giáo dục quốc dân. Vì vậy bậc tiểu học là bậc có ý nghĩa hết sức quan trọng, hình thành cho học sinh tiểu học cơ sở ban đầu sự phát triển đúng đắn về đạo đức, trí tuệ, thể chất và các kĩ năng cơ bản. Môn Tiếng Việt là một trong những môn học góp phần tích cực nhất vào việc giáo dục học sinh tiểu học phát triển toàn diện nhân cách. Mục tiêu môn Tiếng Việt bậc tiểu học là: Hình thành và phát triển các kĩ năng đọc, viết, nghe, nói cho học sinh, nhằm giúp các em sử dụng Tiếng Việt có hiệu quả trong học tập và giao tiếp. Góp phần hình thành nhận thức, thái độ và hành vi đúng đắn của con người Việt Nam hiện đại. I.2.Những thực trạng liên quan đến vấn đề đang nghiên cứu. Tìm hiểu về những thuận lợi và khó khăn trong việc luyện đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5. Qua giờ Tập đọc nói chung và lớp 5 trường Tiểu học Trới nói riêng tôi thấy học sinh có điều kiện tốt giúp cho việc đọc diễn cảm hay hơn. Những điều kiện đó là về chương trình, trình độ học sinh, sự quan tâm của gia đình, bạn bè, thầy cô. Mặc dù có thuận lợi như vậy nhưng thực tế tôi thấy việc dạy của giáo viên và việc học của học sinh có một số vấn đề như sau: Về phía giáo viên: Đối với đa số giáo viên, hầu hết mọi người đều có nhiều cố gắng trong việc tìm tòi phương pháp, nghiên cứu nội dung, học hỏi kinh nghiệm, đặc biệt có đổi mới phương pháp giảng dạy “lấy học sinh làm trung tâm” song kết quả cho thấy học sinh chưa đọc được hay (đọc diễn cảm) bài đọc. Bởi trong khi dạy, giáo viên thường mới chỉ coi trọng và sửa cho học sinh vấn đề đọc to, rõ ràng, lưu loát chứ chưa quan tâm nhiều đến kỹ thuật đọc, giọng đọc, cách đọc diễn cảm của học sinh hay việc đọc mẫu của giáo viên. Giáo viên dạy Tập đọc như dạy Văn trước đây. Nhìn chung phương pháp còn mang tính chất hưởng thụ và áp đặt (về cách hiểu nội dung bài, cách đọc bài). Giáo viên giảng giải quá nhiều về các từ khó, về ý nghĩa của bài mà xem nhẹ phần luyện đọc, đặc biệt là luyện đọc diễn cảm. Bên cạnh đó, do khách quan, một số giáo viên không có chất giọng tốt để đọc bài. Giáo viên tiểu học 1
2. lại dạy quá nhiều môn trong một buổi học nên việc đầu tư thời gian để luyện đọc trước khi lên lớp còn có phần hạn chế... Về phía học sinh: Từ thực tế lớp tôi giảng dạy: Tuy là học sinh lớp 5 nhưng vẫn còn nhiều học sinh không quan tâm đến phương pháp đọc của mình, do đó các em rất yếu về năng lực di chuyển kĩ năng đọc đã được hình thành ở các lớp trước, các bài trước để giải quyết những vấn đề đặt ra trong bài mới. Các em đã đọc thành tiếng, phát âm đúng và rõ các tiếng có vần khó. Nhưng đọc để thể hiện nội dung bài đọc thì còn thấp. Khi đọc, nhiều em chưa hiểu ý của từng đoạn, từng bài, các em ngắt nghỉ câu văn, ngắt nhịp câu thơ chưa chính xác, chưa thể hiện được nội dung và tình cảm bài đọc bằng sắc thái giọng đọc vui, buồn, trầm, bổng, gợi cảm... Kĩ năng đọc lướt để tìm hiểu nội dung bài chưa tốt ở đa số các em.....Đây là tình trạng chung của học sinh tiểu học hiện nay. I.3.Lí do chọn đề tài. Tập đọc là một phân môn có ý nghĩa to lớn ở tiểu học. Nó trở thành một đòi hỏi cơ bản, đầu tiên đối với mỗi người đi học. Trước tiên, trẻ phải học đọc, sau đó phải đọc để học. Đọc giúp trẻ chiếm lĩnh được ngôn ngữ trong giao tiếp và học tập, nó cũng là công cụ để học các môn khác, nó tạo ra hứng thú và động cơ trong học tập. Đồng thời nó tạo điều kiện để học sinh có khả năng tự học và tinh thần học. Đọc là khả năng không thể thiếu được của con người. Trong thời đại văn minh, biết đọc sẽ giúp các em hiểu biết nhiều hơn, hướng các em tới cái thiện và cái đẹp, dạy cho các em biết tư duy. Hiện nay thay đổi nội dung chương trình sách giáo khoa, việc bố trí sắp xếp cấu trúc chương trình của môn học cùng với việc thay đổi qui trình giảng dạy của phân môn Tập đọc đã thể hiện rất rõ mục tiêu cần đạt của mỗi bài dạy, đó là kinh nghiệm đọc của học sinh. Theo thời gian yêu cầu kỹ năng đọc dần dần từng bước được nâng cao theo các mức độ. Ban đầu yêu cầu học sinh đọc đúng, sau đó đọc lưu loát và trôi chảy và cuối cùng các em đọc diễn cảm. Khi học sinh có kỹ năng đọc diễn cảm tốt thì điều đó đã phần nào cho thấy học sinh đã cảm thụ được nội dung bài và ngược lại khi học sinh đã cảm thụ được nội dung bài thì các em thể hiện bằng việc đọc diễn cảm tốt. Như vậy cho thấy việc rèn đọc diễn cảm đối với học sinh là vô cùng quan trọng. Từ thực tế ở trường Tiểu học, việc dạy tập đọc bên cạnh những thành công còn rất nhiều hạn chế như học sinh đọc còn ngọng, đọc ngắc ngứ, chưa biết ngắt nghỉ Với học sinh lớp 5 khi học môn Tập đọc các em được làm quen và tiếp xúc 2
3. với nhiều loại văn bản khác nhau như vản bản nghệ thuật, báo chí, khoa học với số lượng chữ khá nhiều và yêu cầu cao hơn về tốc độ đọc tối thiểu khoảng 120 tiếng/phút. Vì vậy làm thế nào để các em đọc đúng tốc độ, ngữ điệu, đọc diễn cảm làm thế nào để các em hiểu được văn bản là một vấn đề không phải mới nhưng để luôn luôn đổi mới, nâng cao hiệu quả giờ dạy Tập đọc việc rèn đọc diễn cảm cho học sinh thì lại là một vấn đề rất đáng quan tâm. Để thực hiện được yêu cầu đó đòi hỏi sự nỗ lực ở cả giáo viên và học sinh. Vai trò của người thầy giáo trong vận dụng phương pháp dạy học như thế nào để hướng dẫn học sinh đọc diễn cảm thực hiện được yêu cầu của tiết dạy. Ngày nay, đất nước ta đang từng ngày, từng giờ đổi mới, xã hội ngày càng được phát triển, vì vậy mỗi con người đòi hỏi tri thức ngày càng cao, trong đó phát triển ngôn ngữ nhằm đáp ứng nhu cầu giao tiếp và tư duy trở nên vô cùng thiết yếu. Mỗi thành công không phải tự nhiên mà có, nó phải trải qua một quá trình rèn luyện kiên trì, bền bỉ. Hầu hết mỗi giáo viên đều không ngừng tìm tòi đổi mới phương pháp để nâng cao hiệu quả giờ dạy Tập đọc. Nhận thức được điều đó, tôi dành thời gian chuyên tâm nghiên cứu để tìm ra một số biện pháp giúp học sinh đọc diễn cảm nhằm nâng cao chất lượng dạy môn Tập đọc cho học sinh lớp 5. I.4.Giới hạn nghiên cứu của đề tài. - Các tiết học Tập đọc của học sinh. - Đối tượng là học sinh lớp 5 do tôi chủ nhiệm và giảng dạy. - Nghiên cứu lí luận: Nghiên cứu cách đọc diễn cảm của học sinh lớp 5. - Nghiên cứu thực tiễn: Dự giờ đồng nghiệp để đánh giá tình hình vận dụng của vấn đề được nghiên cứu. II.Cơ sở lí luận: Vấn đề luyện đọc diễn cảm cho học sinh xuất phát từ các nhiệm vụ quan trọng nhất là rèn năng lực đọc cho học sinh qua 4 kỹ năng: Đọc đúng, đọc nhanh, đọc hiểu và đọc diễn cảm. Cách làm đó sẽ giúp cho việc rèn đọc trở nên nhẹ nhàng, sinh động hơn, tránh được tính chất nặng nề, áp đặt trước đây. Vấn đề luyện đọc diễn cảm sẽ chỉ đạt hiệu quả khi học sinh hứng thú và tích cực, chủ động tham gia vào quá trình dạy học, từ đó các em có sự sáng tạo gần gũi với thế giới xung quanh; khám phá, tìm hiểu những phong cách viết của những tác giả khác nhau; phát triển vốn từ vựng và những kỹ năng đọc hiểu. 3
4. Đối với học sinh lớp tiểu học, nhận thức còn cảm tính, trực tiếp và cụ thể. Vì vậy ngoài rèn đọc diễn cảm cho học sinh, người giáo viên còn phải khéo léo đưa những nội dung giáo dục đạo đức qua các bài học bằng các câu hỏi nhẹ nhàng, bằng các tình huống sâu sắc hay bằng một tấm gương người thực, việc thực. Từ đó cho các em không chỉ biết đọc diễn cảm mà còn góp phần hình thành những chuẩn mực đạo đức giúp các em trở thành những con người toàn diện hơn. III.Cơ sở thực tiễn: Đọc là một trong bốn kĩ năng quan trọng hàng đầu của con người. Không biết đọc con người sẽ không tiếp cận với nền văn minh khoa học của nhân loại. Nhờ biết đọc, con người có thể nâng cao trình độ nhận thức tự học và học suốt cả cuộc đời. Vì vậy người giáo viên ở Tiểu học có vai trò vô cùng quan trọng trong việc truyền tải những kiến thức tới học sinh. Sau nhiều năm công tác và giảng dạy ở khối lớp 5 cũng như qua quá trình quan sát, dự giờ và tiếp thu kinh nghiệm của các bạn đồng nghiệp, trong thực tế địa phương, tôi thấy: Về giáo viên: Giáo viên tôn trọng phương pháp dạy học mới: Lấy học sinh làm trung tâm, giáo viên cố gắng tìm tòi nghiên cứu để giảng dạy môn Tập đọc nhưng chất lượng chưa cao. Lí do vì nhiều giáo viên chưa xác định rõ mục tiêu cần đạt của môn học đối với học sinh tiểu học, nhiều khi còn sa đà quá nhiều vào giảng nội dung bài mà ít có thời gian luyện đọc, hay chưa thực sự chú ý đến chất lượng đọc của học sinh mà chỉ tuân thủ thời gian lên lớp và quy trình tiết học, đặc biệt là chưa chú ý đến cách đọc diễn cảm của học sinh. Về học sinh: Từ thực tế lớp tôi đang dạy vẫn còn nhiều học sinh đọc ngọng, đọc sai, đọc thừa chữ, thiếu chữ, chưa biết ngắt, nghỉ, đọc còn tùy tiện và không theo quy tắc và ý diễn đạt của câu Đây là tình trạng chung trong việc học đọc của học sinh Tiểu học hiện nay. Vậy làm thế nào để các em có kĩ năng đọc diễn cảm tốt. Nhiệm vụ này đòi hỏi người giáo viên phải nghiên cứu kĩ mục tiêu bài dạy, thường xuyên theo dõi sát sao quá trình rèn đọc của học sinh, kiên trì uốn nắn, sửa lỗi và tìm ra những biện pháp hữu hiệu trong việc rèn đọc diễn cảm cho học sinh trong giờ Tập đọc để mỗi giờ học đạt được hiệu quả như mong muốn. IV.Nội dung nghiên cứu: IV.1. Khảo sát đối tượng học sinh. 4
5. Với mục tiêu đã định hướng ban đầu là nâng cao chất lượng rèn đọc cho học sinh, vì vậy ngay thời gian đầu nhận lớp, bước sang tuần học thứ hai của năm học, tôi đã tiến hành khảo sát chất lượng các môn học trong đó có việc đọc của học sinh. Chất lượng đọc của các em thể hiện như sau: Qua kết quả khảo sát của học sinh, tôi thấy một số em đọc bài to rõ ràng, có kĩ năng đọc tương đối tốt song bên cạnh đó trong tổng số học sinh của lớp có nhiều em vừa đọc ê a nhát gừng, vừa đọc sai tiếng, từ, phụ âm. Có những em đọc liến thoắng nên không chú ý phát âm dẫn đến đọc sai phụ âm l/n ; ch/ tr ; x/ s ; r/ d / g. Nhiều em đọc chưa trôi chảy, lưu loát, chưa diễn cảm. Như vậy, ở đây đã nảy sinh một khó khăn: Các em đọc chưa đúng, sai lẫn phụ âm đầu rất nhiều thì không thể đọc diễn cảm, đọc hay được. Qua tìm hiểu tôi nhận thấy: Sở dĩ học sinh chưa đọc đúng văn bản là do một số nguyên nhân sau: 1. Do vốn từ ngữ còn hạn chế, các em chưa hiểu rõ các từ ngữ trong văn bản dẫn đến ngắt nghỉ không đúng văn bản và đọc lặp từ hoặc vấp nhiều. 2. Do chưa nhận thức được về tầm quan trọng của môn học nên chưa có ý thức rèn luyện. 3. Do môi trường sống, tiếp xúc trong gia đình, phụ huynh chưa có ý thức sửa cho con em mình. 4. Vì chưa hiểu hết nghĩa một số từ ngữ nên chưa hiểu được nội dung văn bản. * Đối với những em đọc tương đối chuẩn các văn bản nhưng chưa biết đọc diễn cảm. Tôi nhận thấy là do những nguyên nhân sau: Các em chưa cảm nhận được ý nghĩa, nội dung và nghệ thuật của bài đọc. Chưa trải nghiệm thực tế, vốn sống còn hạn chế. Thấy được những nguyên nhân đó, tôi đã lập kế hoạch đề ra những biện pháp để giúp các em có kỹ năng đọc diễn cảm tốt. IV.2.Các biện pháp thực hiện: IV.2.1.Giáo viên cần xác định đúng mục tiêu dạy học tập đọc ở tiểu học. Mục tiêu của giờ học Tập đọc chính là cái đích mà thầy trò cần đạt được sau giờ học, nó sẽ được cụ thể hoá thành các nội dung dạy học. Giờ học thực chất là quá trình tổ chức để chuyển nội dung dạy học từ thầy sang trò. Nếu giáo viên xác định sai, xác định thiếu hoặc không xác định được mục tiêu của môn học thì tiết học đó không bao giờ đạt hiệu quả cao được. Vì thế, để tiến hành một giờ dạy tập đọc thành 5
6. công (trong đó có rèn đọc diễn cảm) thì mỗi giáo viên cần phải có kỹ năng đầu tiên vô cùng quan trọng: kỹ năng xác định mục tiêu của môn học, tiết học, một vấn đề mà nhiều giáo viên còn xem nhẹ trong quá trình dạy học. IV.2.2.Hướng dẫn học sinh đọc bài, chuẩn bị kĩ bài trước khi đến lớp. Bởi vì nếu chỉ có giáo viên chuẩn bị cho việc đọc tốt, diễn cảm thì chưa đủ mà đòi hỏi học sinh chuẩn bị chu đáo. Do đó từ cuối tiết học trước, tôi đã đưa ra những yêu cầu cụ thể về cách đọc; trả lời câu hỏi ở phần tìm hiểu bài để học sinh chuẩn bị bài đọc tốt ở nhà. Cần nhắc học sinh đọc bài nhiều lần để phát hiện từ khó, câu dài, những âm vần dễ lẫn. Cuối mỗi bài tập đọc giáo viên giành thời gian cho việc hướng dẫn học sinh bài tập đọc ở nhà bằng cách đọc mẫu một lần, hướng dẫn các em tiếng khó để cho các em đọc nhiều lần. IV.2.3.Giúp học sinh nhận thấy rõ tầm quan trọng của việc rèn đọc diễn cảm. Đọc diễn cảm là đỉnh cao của quá trình luyện đọc. Theo tôi muốn đạt được đặc trưng nhiệm vụ của phân môn thì người giáo viên phải biết được quy luật của việc cảm thụ văn chương là phải đi từ việc tìm hiểu nghệ thuật đến nội dung, từ chỗ hiểu nội dung thông qua dấu hiệu nghệ thuật mới có khả năng xây dựng tốt tư tưởng tình cảm cho học sinh và thể hiện những tình cảm đó thông qua giọng đọc. Muốn vậy trước hết người giáo viên phải thấy được cái hay cái đẹp của bài văn, biết rung động trước cái đẹp, biết khai thác những dấu hiệu nghệ thuật thông qua đó bộc lộ nội dung. Đồng thời tìm hiểu kỹ phần hướng dẫn luyện đọc có liên quan đến cách đọc. Mỗi bài tập đọc là một tác phẩm văn học đã được chọn lọc cả về nội dung và hình thức mang tính tư tưởng cao. Bằng cách sử dụng ngôn ngữ phù hợp với biện pháp nghệ thuật và lối hư cấu đầy sáng tạo các tác giả đã vẽ ra bức tranh sôi động về cuộc sống. Những cảnh đẹp về đất nước, những anh hùng trong lao động chiến đấu và sản xuất. Qua giọng đọc diễn cảm giúp cho người nghe tái hiện lại bức tranh phong phú bằng trí tưởng tượng. Vậy việc rèn đọc diễn cảm cho học sinh từ bậc tiểu học rất cần thiết và quan trọng nó góp phần giáo dục tư tưởng tình cảm tốt đẹp đối với đất nước dân tộc, con người, xã hội, thiên nhiên. IV.2.4.Giáo viên đọc mẫu tốt. Vấn đề đọc mẫu của giáo viên có ý nghĩa rất quan trọng trong việc rèn đọc cho học sinh. Có thể nói giáo viên đọc mẫu tốt sẽ giúp cho học sinh cảm nhận được ngay từ đầu cái hay của tác phẩm tạo nên cảm xúc và hứng thú học tập cho các em. Nhận 6
7. thức rõ điều đó, tôi luôn tìm tòi nghiên cứu kỹ bài đọc cố gắng đặt mình vào tâm trạng, tình cảm của tác giả, của nhân vật để thể hiện tác phẩm tốt nhất mỗi khi đọc mẫu. Trong khi hướng dẫn học sinh đọc diễn cảm, một công việc quan trọng của người giáo viên là đọc mẫu. Muốn học sinh đọc tốt thì trước hết người giáo viên phải đọc hay là đồ dùng trực quan sinh động nhất bởi vì giọng đọc mẫu ảnh hưởng rất lớn với học sinh, do tính hay bắt chước của các em. Người giáo viên không chỉ là tấm gương sáng cho học sinh noi theo về tư cách đạo đức mà còn phải là tấm gương mẫu mực cho học sinh từ những việc làm nhỏ nhất trong trao đổi, trong giảng bài. Bởi vì giọng đọc ấy ảnh hưởng đến học sinh rất sâu sắc, các em bắt chước giọng đọc của giáo viên, với các em mọi hành động việc làm của thầy cô đều là đúng. Nếu giáo viên đọc hay còn làm tăng thêm niềm say mê và hứng thú học tập cho học sinh. Vì vậy người giáo viên phải không ngừng rèn luyện để đọc được hay các tác phẩm văn học. Mặt khác theo phương pháp dạy học mới ở lớp 5, bước đọc mẫu của giáo viên là để kết thúc phần hướng dẫn học sinh luyện đọc đúng và mở đầu cho phần tìm hiểu nội dung bài. Nếu giáo viên đọc mẫu tốt, có sức lôi cuốn học sinh thì các em nghe rất chăm chú, háo hức bước vào phần tìm hiểu nội dung và sẽ nắm bài chắc hơn. Đó cũng là chủ đề để khuyến khích học sinh đọc hay hơn. IV.2.5.Giáo viên phải luôn rèn cho học sinh đọc đúng, đọc diễn cảm. Bởi đọc đúng, đọc diễn cảm là cách phát âm thể hiện đúng hệ thống ngữ âm chuẩn. Nói theo cách khác là phải rèn kỹ năng đọc diễn cảm cho học sinh, đặc biệt không theo cách phát âm của địa phương vì cách phát âm đó sai lệch với cách phát âm chuẩn. Đọc đúng, đọc diễn cảm thì đòi hỏi thể hiện chính xác âm vị chẳng hạn phải thể hiện đúng phụ âm đầu. Ví dụ: Không đọc là “Hạ Nong” mà đọc là “ Hạ Long ”. Không đọc là “Hà Lội” mà đọc là “ Hà Nội ”. Không đọc là “ nong nanh ” mà đọc là “ long lanh ”. Khi đọc phải thể hiện âm cuối tiếng. Không đọc là “ luông luông ” mà đọc là “ luôn luôn ”. Không đọc là “ tất đất ” mà đọc là “ tấc đất ”. Không đọc là “ tấc cả ” mà đọc là “ tất cả ”. * Phải thể hiện đúng các thanh điệu: Không đọc là “ bác sý ” mà đọc là “ bác sỹ ”. Không đọc là “ suy nghỉ ” mà đọc là “ suy nghĩ ”. 7
8. Đọc diễn cảm được tốt thì cần phải đọc đúng, cần phải có thái độ đúng về hình thức âm thanh của cả từ. IV.2.6. Hướng dẫn học sinh biết ngắt, nghỉ hơi đúng chỗ. Thực tế giảng dạy cho thấy những bài văn xuôi, học sinh thường mắc ngắt giọng ở các câu dài có cấu trúc ngữ pháp phức tạp, hoặc mắc lỗi ở những câu ngắn mà các em chưa nắm được quan hệ ngữ pháp giữa các từ. Do vậy các em thường lấy giọng, ngắt hơi một cách tùy tiện mà không tính đến nghĩa. Nhất là đọc các bài thơ, các em thường đọc theo áp lực của bài thơ mà tôi thường gọi đọc theo kiểu thuộc lòng. Từ những thực tế trên là giáo viên khi dạy bài tập đọc, việc rèn đọc diễn cảm cần chỉ ra những chỗ ngắt giọng trong bài. Với bài văn xuôi là những câu văn dài, không có dấu phẩy thì phải hướng dẫn học sinh chỗ cần ngắt giọng để lấy hơi đọc. Những bài thơ thì hướng dẫn các em một cách cụ thể ở chỗ ngắt nhịp tùy theo từng khổ thơ, dòng thơ. IV.2.7. Hướng dẫn học sinh biết nhấn giọng các từ ngữ quan trọng trong câu, trong đoạn, cả bài. Cái hay, cái đẹp của bài văn, bài thơ thường được thể hiện bằng những từ ngữ gợi tả, gợi cảm trong mỗi câu văn. Do vậy trong mỗi bài đọc, ngoài việc lựa chọn những câu dài để hướng dẫn học sinh ngắt nghỉ hơi, tôi còn chọn những câu văn giầu những từ ngữ gợi tả, gợi cảm hoặc mang nội dung câu khoá, từ khoá để hướng dẫn học sinh đọc. * Ví dụ: Bài: “ Bầm ơi ” SGK Tiếng việt lớp 5 tập II. Để đọc được diễn cảm bài thơ này, học sinh phải biết nhấn giọng những từ ngữ ca ngợi người mẹ và tình mẹ con thắm thiết sâu nặng giữa người chiến sĩ ở ngoài tiền tuyến với người mẹ tần tảo, giầu tình yêu thương con nơi quê nhà. “ Bầm ra ruộng cấy bầm run Chân lội dưới bùn, tay cấy mạ non Mạ non bầm cấy mấy đon Ruột gan bầm lại thương con mấy lần. Mưa phùn ướt áo tứ thân Mưa bao nhiêu hạt, thương bầm bấy nhiêu ! ” IV.2.8.Biết hạ giọng và cao giọng theo từng loại câu: Trong các bài đọc của học sinh, có nhiều câu phân theo mục đích nói thể hiện qua các dấu câu. Với các câu này cần phải có ngữ điệu đọc phù hợp, cụ thể với câu 8
9. kể cần đọc hạ giọng ở cuối câu, còn với câu hỏi cần cao giọng ở cuối câu và những cụm từ dùng để hỏi. Với loại câu cảm, câu cầu khiến, tôi hướng dẫn học sinh biết thay đổi sắc giọng đọc cho phù hợp với tình cảm vui, buồn, yêu, ghét, hờn giận, khinh bỉ, hóm hỉnh, phẫn nộ... được biểu đạt trong câu đó. Với những bài có dẫn lời nói hoặc lời đối thoại của nhân vật, việc thể hiện tốt lời nói, ngữ điệu theo từng tuyến nhân vật sẽ làm tăng hiệu quả biểu đạt của tác phẩm. Vì vậy khi gặp các bài này, tôi luôn yêu cầu học sinh đọc trước, tìm cách đọc những câu đối thoại hoặc lời dẫn trong bài, thể hiện giọng đọc theo từng tuyến nhân vật được nói rõ trong từng câu nói. IV.2.9.Biết phân biệt cách đọc văn xuôi, văn vần, văn bản đơn. Với văn xuôi tuỳ theo nội dung của từng bài mà lựa chọn các kỹ năng nêu trên còn các bài thơ ( văn vần ) cần hướng dẫn học sinh đọc ngắt nhịp đúng, đọc sai nhịp có thể hiểu sai về giá trị biểu đạt của ý thơ. Còn khi đọc các văn bản nghệ thuật các em cần đọc với giọng phù hợp với nội dung, ý nghĩa của từng văn cảnh trong văn bản đó. Trái lại, khi ta đọc các văn bản phi nghệ thuật cần đọc với giọng rõ ràng, rành mạch, dứt khoát, thể hiện rõ nội dung của văn bản. IV.2.10.Kết hợp uốn nắn học sinh đọc đúng, đọc diễn cảm ở một số môn học khác: Củng cố qua cách đọc và sử dụng từ ngữ. Dù ở môn nào giáo viên cũng phải đảm bảo yêu cầu đọc đúng, đọc diễn cảm. Không chỉ môn tập đọc mà những môn khoa, sử, địa. Nhiều những câu văn, nhiều nội dung bài cũng phải đọc diễn cảm. Nhất là môn đạo đức có những tình huống, những câu chuyện cần phải đọc diễn cảm để gây cho người nghe có cảm xúc thì người giáo viên cũng phải rèn cho học sinh đọc diễn cảm. IV.2.11.Giúp học sinh mạnh dạn, tự tin vào khả năng đọc của mình. Giáo viên cần phải nhẹ nhàng, tôn trọng, gần gũi với học sinh giúp học sinh có cảm giác thân thương, tin tưởng và không sợ cô giáo. Đây cũng là yếu tố tâm lí quan trọng khi học sinh tham gia luyện đọc đúng, diễn cảm tốt cũng như học tốt các môn học khác. Tránh tình trạng giáo viên nổi cáu, phê bình gay gắt hay xúc phạm khi học sinh đọc sai mà cần nhất là giáo viên phải nhẹ nhàng động viên hướng dẫn các em đọc lại. Khi học sinh đọc tốt giáo viên cần có lời khen ngợi xứng đáng để động viên các em phát huy khả năng đọc và các em khác noi theo. 9
10. IV.2.12.Giáo viên phải tùy theo trình độ của học sinh để rèn đọc diễn cảm cho học sinh. Trong lớp giáo viên có thể chia làm 3 đối tượng rèn đọc cho học sinh. Đối tượng đọc nhanh trôi chảy: Rèn cho các em biết ngắt giọng và nhấn giọng ở những chỗ những từ cần thiết, nhất là những bài thơ hay câu hỏi, câu cảm, câu cầu khiến thể hiện được cảm xúc của mình khi đọc để người nghe cảm thụ được cái hay cái đẹp của văn, thơ. IV.2.13.Xây dựng điển hình về đọc đúng, đọc diễn cảm trong học sinh. Học sinh học bạn gần gũi hơn học thầy chính vì vậy mà giáo viên cần có kế hoạch các em tự học tập cách đọc của nhau và rèn cho nhau trong giờ học. Xây dựng các nhóm tự rèn đọc cho nhau mỗi nhóm có 1, 2 em đọc diễn cảm tốt để các em kèm cặp rèn đọc cho bạn kể cả 15 phút đầu giờ. Nhằm nhân điển hình đọc diễn cảm trong lớp. IV.2.14.Tổ chức các cuộc thi đọc diễn cảm. Ở lứa tuổi học sinh tiểu học các em rất hiếu động, thích vui chơi giải trí nhiều hơn là học tập gò bó. Các em thích được khen ngợi, động viên, thích được tự hào về bản thân. Giáo viên đã có kế hoạch tổ chức các cuộc thi giữa các cá nhân trong lớp, giữa các nhóm trong lớp. Trong giờ học còn có thể cho thi đọc trong các giờ ngoại khóa. Đây cũng là hình thức khuyến khích học sinh thi đua với bạn nhân số lượng học sinh học tốt lên nhằm đáp ứng một phần yêu cầu của bộ môn Tiếng Việt. V.Kết quả nghiên cứu: Trải qua quá trình nghiên cứu và ứng dụng những biện pháp nêu trên, đã đem đến cho tôi những kết quả đáng khích lệ. Song song với việc đó là sự quan tâm, giúp đỡ của Ban giám hiệu nhà trường, chị em đồng nghiệp. Cùng với việc quan tâm rèn đọc của gia đình, chất lượng đọc diễn cảm của học sinh đã nâng lên rõ ràng và đạt được kết quả tốt đẹp. VI.Kết luận: Trong quá trình thực tế giảng dạy ở lớp 5, để giúp học sinh đọc diễn cảm trong giờ tập đọc. Theo tôi người giáo viên cần chú ý những vấn đề sau: * Đối với giáo viên. - Nghiên cứu kĩ chương trình. 10
11. - Sau khi xác định việc cần làm phải tham khảo tài liệu thực tế và một số tài liệu. Giáo viên phải đầu tư thời gian cho nghiên cứu bài để hiểu sâu sắc nội dung trong sách giáo khoa và sách giáo viên. - Giáo viên có tính kiên trì, bền bỉ, dịu dàng, sáng tạo, gây hứng thú cho học sinh tìm ra cách đọc đúng, đọc hay. - Giáo viên tạo nhiều cơ hội cho học sinh tư duy sáng tao, chủ động đề xuất ra cách đọc đúng, đọc hay, tạo cơ hội cho học sinh được giao lưu trong tập thể và rèn khả năng diễn đạt, khả năng giao tiếp - Đặc điểm tâm lí học sinh tiểu học là dễ bắt chước, do vậy việc đọc mẫu của giáo viên rất quan trọng nên bản thân giáo viên phải cố gắng đọc mẫu thật đúng, thật hay. Bước đọc mẫu của giáo viên là bài học đầu tiên và cũng là bài học quan trọng ảnh hưởng đến quá trình tiếp thu của học sinh trong cả tiết học. - Giáo viên cần đọc diễn cảm, đồng thời thường xuyên chú ý khích lệ học sinh, khơi dậy cho học sinh hướng thú để đọc tốt. Như vậy tiết dạy tập đọc đòi hỏi ở người giáo viên cần phải nắm rõ được trình độ đọc của học sinh. Mặt khác phải tỉ mỉ, hứng thú và ham đọc. Phải kết hợp rèn đọc trong các bước của một giờ tập đọc, như vậy mới đạt hiệu quả cao. * Đối với học sinh: - Phải có ý thức nỗ lực vươn lên trong học tập, say mê, chăm chỉ học tập, tự giác rèn đọc trong tất cả các môn học. - Trong giờ tập đọc, học sinh phải chủ động đề xuất cách đọc đúng, đọc hay. - Luôn có ý thức rèn cách nghe, nói, đọc đúng trong giao tiếp. Tóm lại: Với những biện pháp đã trình bày ở kinh nghiêm trên, tôi đã thực hiện một cách thường xuyên, nghiên cứu và có sự đan xen lẫn nhau trong từng tiết dạy. Không những thế tôi đã đưa ra để phổ biến cho chị em đồng nghiệp trong tổ chuyên môn kinh nghiệm này. Do vậy, tôi đã thu được kết quả rất đáng mừng. Đặc biệt trong những giờ dạy, các đồng nghiệp dự giờ đều rất xúc động trước phần đọc bài của học sinh, bởi có những em tiếp thu nhanh, nên đọc bài rất tốt, rất có cảm xúc thể hiện rõ những kĩ năng vừa truyền thụ của giáo viên. Đó là một phần thưởng không nhỏ giành cho giáo viên. Có được điều đó là do có sự tìm tòi, sáng tạo, học hỏi thêm ở đồng nghiệp và kinh nghiệm tích luỹ qua nhiều năm giảng dạy của bản thân cùng với sự tận tình giúp đỡ của Ban giám hiệu nhà trường. 11
12. Trên đây là một số biện pháp rèn kĩ năng đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5 thông qua phân môn Tập đọc. Tuy rằng có thể chưa đầy đủ và cũng còn có hạn chế, nhưng tôi mạnh dạn xin đóng góp một phần nhỏ về việc rèn đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5 góp phần thành công cho việc đổi mới phương pháp dạy môn tập đọc hiện nay. VII.Đề nghi: Để có kết quả rèn đọc diễn cảm cho học sinh cao hơn, tôi mạnh dạn kiến nghị một số vấn đề sau. 1.Cần trang bị cho giáo viên một số tài liệu tham khảo cần thiết để bổ sung, hỗ trợ trong quá trình giảng dạy. 2.Nhà trường, Phòng giáo dục cần thường xuyên tổ chức hội thi ngâm thơ, kể chuyện, đọc diễn cảm cho học sinh, giáo viên, từ đó tạo điều kiện để nâng cao chất lượng đọc cho các em. 3.Đề nghị cấp phòng sau khi chấm sáng kiến kinh nghiệm nên phổ biến những kinh nghiệm giảng dạy có chất lượng để giáo viên học tập kinh nghiệm giảng dạy của đồng nghiệp. Tác giả Nhữ Thị Luyến 12